Içege-içege poliplerini düşünmek: Içege-içege saglygyna umumy syn

2. Aşgazan-içege polipleriniň görnüşleri

Içege-içege traktynda dürli görnüşli polipler döräp biler, olaryň her biri özboluşly häsiýetlere we rak keseliniň döremek howplaryna eýedir:

• Adenomatoz polipler (adenomalar): Bular ýogyn içegäniň iň köp duş gelýän polip görnüşidir we göni içege rakyna öwrülmek mümkinçiligine eýedir. Adenomalar turba şekilli, willoz ýa-da tubulowilloz görnüşli böleklere bölünýär, willoz adenomalar bolsa rak keseliniň iň ýokary howpuny döredýär.

• Giperplastik polipler: Umuman, kiçi we ýogyn içegäniň içinde köp duş gelýän bu polipler rak keseliniň töwekgelçiligini pes derejede saklaýar. Şeýle-de bolsa, uly giperplastik polipler, esasanam ýogyn içegäniň sag tarapynda, töwekgelçiligi birneme ýokarlandyryp biler.

• Çişme polipleri: Adatça Kron keseli ýa-da ýaraly kolit ýaly içege çişme keseli (IBD) bolan adamlarda duş gelýän çişme polipleri adatça zyýansyz bolýar, ýöne ýogyn içegäniň uzak wagtlap dowam edýän çişmesiniň alamaty bolup biler.

• Hamartomatoz polipler: Bu polipler seýrek duş gelýär we Peutz-Jeghers sindromy ýaly genetiki sindromlaryň bir bölegi hökmünde ýüze çykyp biler. Adatça zyýansyz bolsa-da, käwagt rak keseliniň töwekgelçiligini artdyryp biler.

• Fundik mäziniň polipleri: Aşgazanda tapylan bu polipler adatça kiçi we zyýansyz bolýar. Şeýle-de bolsa, uzak wagtlap proton nasosynyň ingibitorlaryny (PPI) kabul edýän adamlarda fundik mäziniň polipleriniň köpelmegi mümkin, emma rak keseliniň döremek howpy pes bolmagynda galýar.

3. Sebäpler we töwekgelçilik faktorlary

GI polipleriniň anyk sebäbi hemişe aýdyň däl, ýöne olaryň döremeginiň ähtimallygyny birnäçe faktorlar artdyryp biler:

• Genetika: Maşgala taryhy polipleriň ösmeginde möhüm rol oýnaýar. Maşgala adenomatoz polipozy (FAP) we Linç sindromy ýaly genetiki ýagdaýlar ýaşlykda ýogyn içege polipleriniň we rak keseliniň töwekgelçiligini ýokarlandyrýar.

• Ýaş: Polipler 50 ýaşdan ýokary adamlarda has köp duş gelýär, adenomatoz polipleriň we göni içege rakynyň töwekgelçiligi ýaş bilen artýar.

• Durmuş faktorlary: Gyzyl ýa-da gaýtadan işlenen etlere baý iýmitlenmek, semizlik, çilim çekmek we alkogolyň aşa köp ulanylmagy polipleriň döremeginiň töwekgelçiliginiň ýokarlanmagy bilen baglanyşyklydyr.

• Iltihaplanma ýagdaýlary: Köplenç Kron keseli we ýaraly kolit ýaly ýagdaýlarda duş gelýän aşgazan-içege ýolunyň dowamly iltihapy polipleriň ösmegine goşant goşup biler.

• Derman serişdelerini ulanmak: Steroid däl iltihaba garşy dermanlar (NSAID) we PPI ýaly käbir dermanlaryň uzak wagtlap ulanylmagy käbir polip görnüşleriniň töwekgelçiligine täsir edip biler.

4. Aşgazan-içege polipleriniň alamatlary

Polipleriň köpüsi, esasanam kiçileri, alamatsyz geçýär. Şeýle-de bolsa, käbir ýerlerde uly polipler ýa-da polipler aşakdaky alamatlary döredip biler:

• Rektal gan akmasy: Najasdaky gan ýogyn içegäniň ýa-da göni içegäniň poliplerinden döräp biler.

• Içege işleme endikleriniň üýtgemegi: Uly polipler iç gatamagyna, içgeçmä ýa-da doly däl boşalma duýgusyna sebäp bolup biler.

• Garyn agyry ýa-da rahatsyzlyk: Seýrek bolsa-da, käbir polipler aşgazan-içege ýolunyň bir bölegini ýapsa, ýeňil we orta derejeli garyn agyrysyna sebäp bolup biler.

• Ganazlyk: Wagtyň geçmegi bilen haýal gan akýan polipler demir ýetmezçiliginden dörän ganazlyga sebäp bolup, ýadawlyga we ejizlige sebäp bolup biler.

Alamatlar köplenç gizlin ýa-da ýok bolany üçin, esasanam göni içege polipleri üçin yzygiderli barlag geçirmek irki anyklamak üçin örän möhümdir.

5. Aşgazan-içege polipleriniň diagnozy

Birnäçe diagnostika gurallary we amallar, esasanam ýogyn içegede we aşgazanda aşgazan-içege poliplerini anyklap biler:

• Kolonoskopiýa: Kolonoskopiýa ýogyn içegedäki polipleri anyklamak we aýyrmak üçin iň täsirli usuldyr. Ol ýogyn içegäniň we göni içegäniň içki örtügini gönüden-göni görmäge mümkinçilik berýär we tapylan islendik polipleri adatça prosedura wagtynda aýryp bolýar.

• Ýokarky Endoskopiýa: Aşgazan ýa-da aşgazan-içege ýollarynyň ýokarky böleginde polipler üçin ýokarky endoskopiýa geçirilýär. Özofagus, aşgazan we on iki barmak içegäniň görnüşini görmek üçin agyz arkaly kameraly çeýe turba goýulýar.

• Sigmoidoskopiýa: Bu prosedura ýogyn içegäniň aşaky bölegini, ýagny sigmoid ýogyn içegäni barlaýar. Ol göni içegäniň we ýogyn içegäniň aşaky böleginiň poliplerini anyklap bilýär, ýöne ýokarky ýogyn içege ýetmeýär.

• Içki barlaglary: Käbir içki barlaglary gan yzlaryny ýa-da polipler ýa-da göni içege raky bilen baglanyşykly anomal DNK markerlerini anyklap bilýär.

• Surat barlaglary: KT kolonografiýasy (wirtual kolonoskopiýa) ýogyn içegäniň we göni içegäniň jikme-jik suratlaryny döredip biler. Polipleri derrew aýyrmaga mümkinçilik bermese-de, bu inwaziw däl wariant bolup biler.

6. Bejeriş we dolandyryş

Aşgazan-içege polipleriniň bejergisi olaryň görnüşine, ululygyna, ýerleşýän ýerine we howply täze döreme mümkinçiligine baglydyr:

• Polipektomiýa: Bu prosedura kolonoskopiýa ýa-da endoskopiýa wagtynda polipleri aýyrmak üçin iň köp ulanylýan bejergidir. Kiçi polipleri duzak ýa-da forseps bilen aýyrmak mümkin, uly polipler bolsa has ösen usullary talap edip biler.

• Hirurgiki ýol bilen aýyrmak: Polipler örän uly bolan ýa-da endoskopik ýol bilen aýrylyp bilinmeýän seýrek ýagdaýlarda hirurgiki operasiýa zerur bolup biler. Bu genetiki sindromlar bilen baglanyşykly polipler üçin has köp duş gelýän ýagdaýdyr.

• Yzygiderli gözegçilik: Birnäçe polipi, maşgalada polipleriň taryhy ýa-da belli bir genetiki ýagdaýlary bolan näsaglar üçin täze polipleri gözegçilikde saklamak üçin yzygiderli gözegçilik kolonoskopiýalary maslahat berilýär.